psalmen
Eind 2022 werd ik tijdens een preek over een psalm getroffen door een spreekwoord dat zeven lettergrepen had. Dat resulteerde in het schrijven van een tanka over die psalm. Kort daarvoor had ik een aantal tanka's geschreven voor de uitgave van het boek Natuurlijk dichter bij bloemen.
Een tanka is een lyrisch gedicht, bestaande uit vijf regels met doorgaans 5-7-5-7-7 lettergrepen, zonder bedoeld rijm of vastgestelde maat.
Uitdagend was het om zo met een psalm, met Bijbelse poëzie, bezig te zijn. Na die ene tanka volgden er meer. Eerst bracht ik een aantal mij bekende psalmen onder woorden in de eenendertig lettergrepen van een tanka. Niet als een samenvatting, maar ik heb in de taal van nu weergegeven wat het lezen van die psalm bij mij naar boven bracht. Daarna vroeg ik bekenden naar hun favoriete psalm om daar een tanka bij te schrijven. Veel herinneringen en emoties kwamen daarbij aan het licht.
Gaandeweg kregen de psalmen steeds meer betekenis voor mij. Niet alleen leerde ik God beter kennen, maar door die verbinding met God kreeg ik mezelf duidelijker in het oog omdat de psalmen een spiegel zijn waarin alle menselijke emoties naar voren komen die ik ook als de mijne herken: vreugde, aanvechtingen en angsten, verlangen, gemis, verstilling, hoop, woede, jaloezie, erkenning, eenzaamheid, ellende, onrecht, liefde en dankbaarheid. Juist deze meerstemmigheid geeft aan dat deze verzen het hele leven omvatten.
Het is een gids waarmee we het hedendaags geweld 'in Gods naam' aan kunnen, onderweg naar die magnifieke psalmenreeks (psalm 145-150) als alle klachten en ellende voorbij zullen zijn.
In twee jaar tijd schreef ik bij alle 150 psalmen tanka's.
Op 23 mei 2026 heeft de presentatie plaatsgevonden van 151 tanka's bij de 150 psalmen. De titel van mijn bundel is: DWARS OP DE TIJD en wordt uitgegeven door uitgeverij Anderszins.
https://uitgeverijanderszins.nl/dwars-op-de-tijd/
De presentatie vond plaats in de Messiaskerk, Zijlaan 57, 2241KC Wassenaar in samenwerking met de commissie Kerk&Kunst Messiaskerk.
Muzikale omlijsting: Regina Ederveen, harpiste.
Het eerste exemplaar was bestemd voor Jilles de Klerk die zonder zich daarvan bewust te zijn Mieke heeft geïnspireerd tot het schrijven van haar eerste tanka bij de psalmen.
De bundel is te koop via het contactformulier. Mieke hoopt dat de bundel voor velen een gids zal zijn van de hoop, troost en dankbaarheid voor de mens onderweg. Elke tanka is een uitnodiging tot reflectie.
De opbrengst van de bundel worden over drie goede doelen verdeeld: De Stichting Vrienden van de Wassenaarse Bibliotheek, Spierziekten Nederland en De Stichting Run voor Rio die zich inzet om kansarme kinderen in Oeganda meer kansen te geven.
Natuurlijk is de bundel ook te koop via uitgeverij Anderszins, maar dan gaat de opbrengst niet naar goede doelen.
Het kaft van deze bijzondere bundel is een schets op karton van Thijs Schaap, die 60 jaar geleden naar Wassenaar kwam om onderwijzer te worden op de Middelwegschool. Hij werd kostganger in het ouderlijk gezin van Mieke en woonde vijf jaar bij dit gezin in huis. Daarna ging hij naar de Kunstacademie in Den Haag en na het behalen van zijn diploma kreeg hij een baan in het oosten van het land waar hij een gezin kreeg. Het contact, dat altijd was blijven bestaan, verdiepte zich de laatste jaren. Thijs vond het heel bijzonder dat deze afdruk, die Mieke een paar jaar geleden van zijn website had gepikt, de omslag zou worden van dit boek. Helaas heeft hij de presentatie niet meer mee kunnen maken omdat hij korter nadat hij zijn toestemming in december 1925 gegeven had overleed.
Foto's van de presentatie
Filmpjes van een aantal psalmen die in de harpiste Regina Ederveen tijdens de presentatie speelde samen met Rein de Vries kunt u zien en beluisteren:
Psalm 146 https://www.youtube.com/watch?v=LZEXO3uWrxY
Hieronder kunt u een aantal voorbeelden zien van mijn tanka's bij psalmen.
Natuurlijk heb ik me in de jaren dat ik hiermee bezig was ook verdiept in Het Boek der Psalmen. Die informatie past niet bij de uitgave die wij op het oog hebben, maar zal via een link naar deze website verwijzen. De mensen die geïnteresseerd zijn kunnen die informatie hieronder lezen.
Geschiedenis
De boektitel 'psalmen' vindt zijn oorsprong niet in de Hebreeuwse grondtekst, maar in de oude Griekse vertaling ervan, de Septuaginta. In deze vertaling heet het boek 'psalmos' en betekent 'liederen begeleid door een snaarinstrument'. De Hebreeuwse titel van het boek is Tehiliem. Dit woord betekent lofprijzing. Dit kan verwondering opwekken omdat niet alle psalmen het karakter hebben van een lofprijzing. Maar we kunnen God ook prijzen door hem onze klachten te laten horen en zo ons vertrouwen op Hem te stellen.
Dit boek is ontworpen als een gebedenboek voor Gods volk terwijl ze wachten op de komst van de Messias en de vervulling van Gods beloften.
Omdat volgelingen van Paulus en nieuw gestichte gemeenten in het Romeinse Rijk lagen, werden de psalmen vertaald in het Latijn. Het was de hervormer Maarten Luther die de psalmen in de volkstaal vertaalde en er nieuwe melodieën bij maakte. Johannes Calvijn vond de gemeentezang een van de belangrijkste dingen in het leven van de kerk. Aan getalenteerde musici vroeg hij of zij 'verheven' melodieën wilden maken voor de in het Frans vertaalde psalmen. Intussen had in ons land jonkheer Willem van Zuylen van Nijevelt de 150 psalmen tot verzen-met-rijm omgesmeed en daaraan bestaande melodieën van volksliederen gekoppeld. Men noemde deze populaire bundel (die in 1540 verscheen) de Souterliedekens. Het was geen kerk- , maar volksmuziek, waarvan de woorden teruggrepen op de Bijbel. Dankzij Petrus Datheen konden de Protestanten in de Lage Landen vier jaar later, in 1566, ook de en in hun eigen taal en op een welluidende melodie zingen, want hij vertaalde het Franse psalmboek in het Nederlands.
De 'Statenberijming', de berijming van 1773 nam tweehonderd jaar later de fakkel over. In de negentiende eeuw was er soms sprake van harde onderdrukking en gaven de psalmen aan velen moed en troost.Sindsdien zijn er diverse psalmberijmingen geweest, die sinds 1973 deel uit maken van het Liedboek voor de Kerken.
Onderverdeling van de psalmen
De psalmen worden in vijf boeken verdeeld, zoals ook de Thora van Mozes vijf boeken beslaat*. Elk boek wordt met een doxologie (lofverheffing, zoals amen of halleluja) afgesloten. Psalm150 sluit het Boek der psalmen af met één grote lofverheffing over het hele psalmenboek tot eer van God.
Vanouds worden de psalmen in genres onderverdeeld:
-naar gebedsvorm: lofpsalm, smeekpsalm, dankpsalm, vloekpsalm
- naar inhoud: koningspsalm, wijsheidspsalm, wetspsalm, sionspsalm, boetepsalm
- naar setting: bedevaartspsalm, processiepsalm, intochtspsalm
En psalm kan in meer categorieën thuishoren; zo kan een lofpsalm ook een koningspsalm zijn. Een lofpsalm kan tegelijk ook nog een smeekpsalm zijn en omgekeerd.
Auteurs van de psalmen
Inhoudsopgave d.w.z De titels van de tanka's
eerste boek: psalm 1-41
1: kruispunten
2: goddelijk geweld
3: schutse
4: bescherming
5: ochtendzang
6: kwijtschelding
7: woorden zaaien
8: wij kleine mensen
9: de roep om recht
10: driest gebed
11: op je post blijven
12: mooie woorden
13: hoe lang nog voor Bram
14: blindganger
15: leven op niveau
16: trefzeker
17: pleitbezorger
18: diepste identiteit
19: ode aan gods woord
20: strijd aangaan
21: heilzaam licht
22: blijf mij niet ver
23: houvast
24: heel de aarde
25: verborgen omgang
26: doe mij recht
27: kind aan huis voor Inge
28: tref mij niet
29: zeven maal die stem
30: een nieuw verstaan
31: mijn sterkte
32: op gerucht
33: de goede tijding
34: geloof het
35: eerloos treft weerloos
36: onpeilbaar diep
37: ouder voor Wiebrand
38: teloorgang
39: bij u te gast
40: hier ben ik voor Annelies
41: klacht en kracht
tweede boek: psalm 42-72
42: ontrust
43: van bovenaf voor mijn moeder
44: provocatie
45: bruiloftslied
46: valor moed voor Maribel
47: vreugde
48: een veilig huis
49: onontkoombaar
50: schraal licht
51: tweede kans
52: tegenstelling
53: laat het maar voor Pieter
54: zie mij aan
55: diep gegriefd
56: de angst voorbij
57: vanuit het duister
58: schreeuw om recht
59: arglistig
60: tegenstand
61: overview
62: een vaste rots
63: dankensstof
64: welverdiende loon
65: verzadigd
66: grote schoonmaak
67: tot zegen zijn
68: vreugde
69: heb erbarmen
70: god help!
71: in het laatste
72: royaal gebaar
derde boek: 73-89
73: huis te vrede voor Margriet
74: gebed vol lef
75: volle wijn
76: shalom
77: van meet af aan
78: geloofsschool
79: reflectie
80: keer ons lot
81: open je mond voor Gea
82: doe wel
83: zwijg niet
84: mens onderweg voor Ineke van V.
85: omkeer
86: intens gebed
87: open huis
88: ten hemel schreiend
89: vader van mensen
vierde boek: psalm 90-106
90: haar toevlucht voor Klazien
91: veilige schuilplaats
92: stabiliteit
93: van alle tijden
94: vergelding
95: laat je leiden
96: uw koninkrijk kome
97: voor ons allen
98: een nieuw lied
99: driewerf heilig
100: uitnodiging
101: gedragscode
102: vurige wens
103: bevoorrecht
104: schets
105: in lichterlaaie
106: onvermoeibaar
vijfde boek: psalm 107-150
107: geef acht
108: bereidheid voor Jan B.
109: in weerwil van
110: onwrikbare belofte
111: gaan met god
112: beelddrager
113: luister
114: durf te gaan
115: god en goden
116: toegenegen oren voor Annemarie
117: de hooipsalm
118: niet te doorgronden
119: gids onderweg voor Dirk
120: heilige onrust
121: zware voeten
122: die open deur
123: wees genadig
124: votum
125: de tijd trotseren
126: tranen en gejuich
127: een goed leven
128: gods gunfactor
129: die ene is er bij
130: bevrijding voor Kirstine
131: god geeft genoeg
132: onverdroten
133: goed en vreugdevol hine ma tov
134: overgave
135: in tal van talen
136: door alles heen
137: verzet
138: gesterkt
139: overal nabij voor Hans
140: schep veiligheid
141: spreken en zwijgen
142: mijn toevlucht
143: ten einde raad-boetepsalm
144: vrij van zorgen
145: tehillah
146: niet op eigen kracht
147: majeur
148: opdracht
149: nadering
150: halleluja
*Stichting Vlichthus- Nederlands Bijbelstudie Centrum- les 35
HET EERSTE BOEK Psalmen 1-41
Dit eerste boek van de Psalmen correspondeert met het eerste Bijbelboek Genesis. In Genesis vinden wij de hele inhoud van de Bijbel in een notendop. Ook wordt in het eerste boek van de Psalmen het hele boek van de Psalmen beknopt weergegeven.
Beide boeken hebben tot onderwerp: De mens: zijn oorspronkelijke staat, zijn val en zijn herstel.
Voor wie naar God verlangt en hem gehoorzaam is, is God een wachter, een schuilplaats, een schild, een gids, een bron van troost en scheppingskracht die vrijheid schenkt en weerbaar maakt.
HET TWEEDE BOEK Psalmen 42-72
Dit tweede boek van de Psalmen correspondeert met het tweede Bijbelboek Exodus. Het boek Exodus beschrijft niet alleen het lijden van Gods verbondsvolk Israël, als zij vervolgd worden door hun vijanden, maar ook hoe God Zijn volk verlost en leidt naar het land der belofte. Ook spreekt dit boek van de Psalmen hierover en komt als zodanig overeen met Exodus.
HET DERDE BOEK Psalmen 73-89
Dit derde boek van de Psalmen correspondeert met het derde Bijbelboek Leviticus, dat zich bezig houdt met de dienst en de aanbidding van God in het heiligdom. Dat is ook het grote thema van het derde boek der Psalmen dat begint met de Psalmen van Asaf.
God is heilig en zijn afgezonderd en gewijd volk – het gelovig overblijfsel – zoekt Gods aangezicht te midden van afval en verderf.
HET VIERDE BOEK Psalmen 90-106
Dit vierde boek van de Psalmen correspondeert met het vierde Bijbelboek Numeri.
Het grote thema van Numeri is: de aarde en het beloofde land.
Dat is ook het onderwerp dat in het vierde boek der Psalmen wordt bezongen met prachtige vrederijk-psalmen. Het eindigt met een terugblik op Israëls verleden en zonden en op Gods grote daden en wonderen ten behoeve van zijn volk.
HET VIJFDE BOEK Psalmen 107-150
Dit vijfde boek van de Psalmen correspondeert met het vijfde Bijbelboek Deuteronomium. Deuteronomium is het boek van de Wet, het Woord van God. Daarover gaat het ook in het vijfde boek van de Psalmen, waaruit wij zoveel kunnen putten.
God, die Israël verstrooide, zal dit volk weer bijeen brengen. Dit dankbare volk keert lofprijzend terug naar het vrederijk; dat is te lezen in de pelgrimspsalmen 120 t/m134. De Psalmen eindigen met een groots halleluja in de psalmen 146 t/m 150.